Jak sprawdzić, czy bliska osoba miała obligacje skarbowe

Po śmierci bliskiej osoby zostają dokumenty, stare wyciągi, czasem notatka „obligacje”. I pytanie, które spędza sen z powiek. Czy zmarły odkładał pieniądze w obligacjach skarbowych, a jeśli tak, to gdzie i ile tego jest?

W tym wpisie pokazuję krok po kroku, jak spadkobierca może to sprawdzić. Wyjaśniam, dlaczego bank nie powie Ci nic zanim nie spełnisz określonych warunków, jakie dokumenty otwierają drogę do informacji i gdzie złożyć zapytanie.

Kto prowadzi rejestr nabywców obligacji?

Detaliczne obligacje skarbowe (nabywane przez obywateli, o wartości 100 zł za jedną) sprzedają i obsługują banki wyznaczone przez Ministerstwo Finansów. Każdy z tych banków prowadzi własny rejestr swoich klientów.

Dla spadkobiercy to kluczowe rozróżnienie, bo data zakupu mówi, gdzie w ogóle szukać:

• obligacje kupione przed 1 października 2022 mogły być nabyte tylko w PKO BP. Pekao wtedy jeszcze nie sprzedawało obligacji detalicznych, więc Twoim jedynym adresem jest PKO Bank Polski,
• obligacje kupione od 1 października 2022 zmarły mógł nabyć w PKO BP albo w Banku Pekao. Trzeba sprawdzić w obu bankach, bo żaden z nich nie widzi rejestru drugiego.

Jeśli nie wiesz, kiedy zmarły kupował, załóż wariant szerszy i złóż zapytanie w obu bankach. Informacje o obligacjach w Pekao znajdziesz na stronie obligacji skarbowych Banku Pekao, o obligacjach z PKO BP w serwisie obligacjeskarbowe.pl.

Dlaczego bank nie powie Ci tego wprost

Wyobraź sobie, że dzwonisz do banku i mówisz „jestem spadkobiercą pana Kowalskiego, czy miał u was obligacje?”. Usłyszysz grzeczną odmowę.

Bank jest związany tajemnicą. Nie ujawni ani salda, ani nawet samego faktu, że dana osoba była jego klientem. Nie wystarczy powołać się na pokrewieństwo czy okazać testament. To zabezpieczenie działa też na Twoją korzyść, bo chroni majątek przed osobami postronnymi.

Ścieżkę otwiera dopiero formalny status spadkobiercy. Gdy okażesz właściwy dokument spadkowy, bank ma podstawę, żeby udzielić Ci informacji o aktywach zmarłego.

Jak sprawdzić obligacje zmarłego, krok po kroku

Cała droga sprowadza się do konkretnych działań. Najpierw formalności spadkowe, potem zapytanie do banku.

Kluczowy jest krok 2. Bez prawomocnego dokumentu potwierdzającego dziedziczenie bank nie ruszy dalej. Reszta to już formalności w okienku.

Jaki dokument potwierdza prawo do spadku?

Masz dwie drogi do wyboru. Obie są równoważne, bank zaakceptuje każdą z nich.

• Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Składasz wniosek do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Sprawdza się, gdy spadkobiercy się spierają albo sytuacja jest zawiła. Musi być prawomocne, czyli opatrzone odpowiednią adnotacją sądu.
• Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Szybsza droga, o ile wszyscy spadkobiercy są zgodni i stawią się razem u notariusza. Akt jest skuteczny od razu po zarejestrowaniu.

Dla banku liczy się efekt. Ma czarno na białym, kto ma prawo do majątku po zmarłym.

Gdzie i jak złożyć zapytanie

Z kompletem dokumentów kierujesz się do placówki Banku Pekao S.A. lub PKO Banku Polskiego. Musi to być punkt, który ma uprawnienia do obsługi obligacji skarbowych, bo sprawy spadkowe wymagają dostępu do systemów biura maklerskiego. Najmniejszy oddział osiedlowy albo placówka partnerska czy franczyzowa nie załatwi tego od ręki. Zgon zgłosisz w dowolnym oddziale, ale samo zapytanie o obligacje i ich przepisanie robi się tam, gdzie jest obsługa maklerska.

Bank Pekao S.A.

• Punkty Usług Maklerskich (PUM) ulokowane w wybranych, większych oddziałach Banku Pekao. Przy sprawach spadkowych najlepiej celować w główne oddziały regionalne. Adresy sprawdzisz w wyszukiwarce placówek Pekao.
• Placówki z certyfikowanymi doradcami. Pekao sprzedaje obligacje detaliczne w wyznaczonych punktach sieci detalicznej. Zanim pojedziesz, zadzwoń i upewnij się, że dana placówka obsługuje sprawy spadkowe dotyczące obligacji. Zasady obsługi obligacji w Pekao opisuje kompendium wiedzy Pekao, a aktualną ofertę znajdziesz na stronie obligacji skarbowych w Pekao.

PKO Bank Polski (obligacje z dowolnego okresu)

• Punkty Obsługi Klienta Biura Maklerskiego PKO BP (POK). Pracownicy na co dzień zajmują się papierami wartościowymi i sprawami spadkowymi po nich.
• Punkty Usług Maklerskich (PUM) w większych oddziałach PKO BP. Duże, główne oddziały w miastach mają stanowiska do obsługi obligacji skarbowych. Wykaz znajdziesz na stronie Biura Maklerskiego PKO BP.

Jak przebiega wizyta:

• Osobiście w punkcie obsługi obligacji. Najpewniejsza droga. Bierzesz dowód osobisty, akt zgonu i dokument spadkowy. Na miejscu składasz wniosek o informację o aktywach zmarłego.
• Telefonicznie, przez infolinię obligacji. Zadzwoń wcześniej, żeby ustalić dokładny wykaz dokumentów, sprawdzić, która placówka w Twojej okolicy obsłuży sprawę spadkową, i umówić wizytę. Infolinia Biura Maklerskiego Pekao: +48 22 591 22 00. Infolinia obligacji w PKO BP: 801 310 210 lub +48 81 535 66 55. Połączenia płatne według taryfy operatora.

Samego przepisania obligacji nie da się dziś załatwić w pełni online. Sprawy spadkowe wymagają wizyty i okazania oryginałów dokumentów.

Obligacje a dyspozycja na wypadek śmierci

Przy zwykłym koncie w banku można wskazać osobę, która po śmierci właściciela dostanie środki poza spadkiem. To tak zwana dyspozycja na wypadek śmierci, czyli zapis bankowy.

Przy zwykłych obligacjach skarbowych taka dyspozycja nie działa. Nie można ustanowić pełnomocnictwa do dysponowania obligacjami na wypadek śmierci. Oznacza to, że obligacje wchodzą do masy spadkowej i przechodzą na spadkobierców na ogólnych zasadach prawa spadkowego.

W praktyce nie ma więc skrótu. Nawet jeśli zmarły „obiecał” komuś obligacje, i tak trzeba przejść przez postępowanie spadkowe.

Wyjątek to konta emerytalne IKE-Obligacje i IKZE-Obligacje. Tam oszczędzający może wskazać osobę uprawnioną do otrzymania środków w razie śmierci. Jeśli zmarły to zrobił, aktywa z takiego konta nie wchodzą do masy spadkowej. Bank wypłaca je osobie uprawnionej bez postępowania spadkowego, składając na obligacjach dyspozycję przedterminowego wykupu i przekazując pieniądze. Jeśli osoby uprawnionej nie było, środki z IKE-Obligacje i IKZE-Obligacje dziedziczy się normalnie, jak resztę majątku.

Warto więc przy zapytaniu w banku dopytać nie tylko o zwykły rachunek rejestrowy, ale też o to, czy zmarły miał IKE-Obligacje lub IKZE-Obligacje i czy wskazał na nich kogoś uprawnionego.

Znalazłeś obligacje. Co dalej?

Jeśli bank potwierdzi, że zmarły miał obligacje, kolejnym krokiem jest ich przepisanie na spadkobierców. To osobna procedura, z własnym kosztem i formalnościami.

Dobra wiadomość jest taka, że obligacje przechodzą na spadkobierców w 100% swojej wartości, razem z narosłymi odsetkami. W I grupie podatkowej (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice) dziedziczenie jest przy tym zwolnione z podatku od spadków.

Cały przebieg i koszty rozpisałem w osobnym wpisie o tym, jak przebiega i ile kosztuje dziedziczenie obligacji skarbowych. Pokazuję tam na liczbach, dlaczego to, w którym banku obligacje były kupione, potrafi zrobić ogromną różnicę w opłacie za przepisanie.

Jeśli sam dopiero zastanawiasz się nad obligacjami, zajrzyj do poradnika, jak kupić obligacje skarbowe, oraz do wpisu o tym, czy obligacje skarbowe są bezpieczne.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę zadzwonić do banku i zapytać, czy zmarły miał obligacje?

Nie uzyskasz tej informacji przez sam telefon, nawet jeśli łączy Cię pokrewieństwo. Bank potwierdzi aktywa zmarłego dopiero, gdy okażesz prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Telefon warto wykorzystać do ustalenia listy dokumentów i umówienia wizyty.

Czy jest jeden rejestr, w którym sprawdzę wszystkie obligacje zmarłego?

Nie ma centralnej wyszukiwarki obligacji jednym zapytaniem. Trzeba zwrócić się do banku dystrybutora obligacji detalicznych. Zakupy sprzed 1 października 2022 sprawdzisz tylko w PKO BP, bo wtedy był jedynym sprzedawcą. Zakupy późniejsze mogły trafić do PKO BP albo do Banku Pekao SA, więc gdy nie znasz daty zakupu, składasz zapytanie w obu bankach.

Co, jeśli nie wiem, czy bliska osoba w ogóle miała obligacje?

Przejrzyj dokumenty i korespondencję zmarłego, potwierdzenia zakupu, historię rachunku bankowego pod kątem przelewów na zakup obligacji. Data takiego przelewu od razu podpowie, w którym banku szukać. Gdy masz już dokument spadkowy, złóż w banku zapytanie o aktywa. Jeśli obligacji nie ma, po prostu dostaniesz taką informację.

Czy obligacje można przejąć bez postępowania spadkowego?

Co do zasady nie. Zwykłych obligacji nie obejmuje dyspozycja na wypadek śmierci, więc wchodzą do masy spadkowej. Bez postanowienia sądu lub aktu poświadczenia dziedziczenia bank nie przepisze obligacji na spadkobierców. Jedyny wyjątek to IKE-Obligacje i IKZE-Obligacje, na których zmarły wskazał osobę uprawnioną. Takie środki bank wypłaca tej osobie bez postępowania spadkowego.

Zmarły kupił obligacje wiele lat temu i termin wykupu dawno minął. Czy jest jeszcze czego szukać?

Tak. Wiele osób zakłada, że skoro obligacje były kupione dawno temu, to „przepadły” albo że nie ma już czego szukać. To błąd. Pieniądze nie znikają, zmienia się tylko ich forma. W praktyce spotkasz dwie sytuacje.

• Obligacje w trakcie oszczędzania. Zmarły kupił na przykład obligacje 4-letnie (COI) albo 10-letnie (EDO) kilka lat temu i termin wykupu jeszcze nie minął. Takie obligacje wciąż leżą na rachunku rejestrowym i cały czas naliczają odsetki. Jako spadkobierca możesz je przepisać na siebie i trzymać do końca albo złożyć dyspozycję przedterminowego wykupu.
• Obligacje już wykupione. Zmarły kupił na przykład obligacje 2-letnie (DOS) w 2018 roku, więc ich formalny żywot skończył się w 2020 roku. W dniu wykupu Skarb Państwa automatycznie przelał kapitał razem z odsetkami na powiązany rachunek pieniężny w biurze maklerskim. Te środki leżą tam jako gotówka, nie pracują już i nie generują zysku, ale nadal czekają na spadkobierców. Nikt ich nie „przejmuje” i nie przepadają.

Nawet jeśli w papierach zmarłego znajdziesz potwierdzenie zakupu sprzed 8 czy 10 lat, warto złożyć zapytanie. Bank sprawdzi zarówno aktywne obligacje, jak i saldo rachunku pieniężnego, na który trafiły środki z wykupionych serii.

Jest jeden wyjątek. Jeśli zmarły ustawił, żeby pieniądze z wykupu automatycznie przelewać na jego konto osobiste, to gotówka leży na zwykłym ROR-ze i taki rachunek Centralna informacja już znajdzie. Warto więc złożyć oba zapytania: w biurze maklerskim o obligacje i rachunek pieniężny, a w dowolnym banku wniosek do Centralnej informacji o wszystkie konta zmarłego.

Planujesz własne oszczędności w obligacjach?

Zanim zdecydujesz, sprawdź w moim kalkulatorze obligacji skarbowych, ile zarobisz na takiej inwestycji.